Năm 2025, Chubb Life dành 27,1% nguồn thu cho hoa hồng và chi phí bán hàng, và lỗ trước thuế. Bảo Việt Nhân thọ chỉ dành 7,6% cho phân phối nhưng 73,8% cho quyền lợi và dự phòng của khách hàng. Doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ bán một lời hứa trả tiền trong tương lai; chuỗi giá trị của họ là chi phí để bán lời hứa đó, chi phí để giữ lời hứa, và tiền đầu tư trong lúc chờ.
1. BỐN KHỐI VÀ MẪU SỐ
Athena VCA lấy mẫu số là tổng nguồn thu thuần = Doanh thu thuần hoạt động kinh doanh bảo hiểm (mã 10) + Kết quả hoạt động tài chính (mã 24) + Lợi nhuận khác (mã 40). Mẫu số chia đủ 100% thành:
- Quyền lợi và dự phòng = Tổng chi phí hoạt động kinh doanh bảo hiểm (mã 17) trừ hoa hồng: tiền bồi thường, đáo hạn, giá trị hoàn lại, và tiền trích thêm vào dự phòng nghiệp vụ.
- Phân phối = Hoa hồng (mã 16.1) + Chi phí bán hàng (mã 25): trả cho đại lý, ngân hàng, hỗ trợ và thưởng kênh bán.
- Quản trị = Chi phí quản lý doanh nghiệp (mã 26).
- Lợi nhuận trước thuế (mã 50).
| Doanh nghiệp | Quyền lợi và dự phòng | Phân phối | Quản trị | Lợi nhuận trước thuế |
|---|---|---|---|---|
| BVL | 73,8% | 7,6% | 12,3% | 6,3% |
| PRU | 66,3% | 8,0% | 9,7% | 16,0% |
| AIA | 67,4% | 19,5% | 11,1% | 1,9% |
| DAI | 62,6% | 22,2% | 5,1% | 10,2% |
| CHUBB | 68,7% | 27,1% | 8,5% | -4,3% |
| BML | 51,5% | 25,8% | 9,9% | 12,8% |
| Trung vị (n=6) | 66,9% | 20,8% | 9,8% | 8,2% |
2. HAI ĐỘNG CƠ: PHÍ VÀ ĐẦU TƯ
Kết quả đầu tư chiếm 14,3%–36,9% nguồn thu năm 2025; PRU cao nhất (36,9%). Riêng mảng bảo hiểm (lợi nhuận gộp bảo hiểm trừ chi phí bán hàng và quản lý) của BVL lỗ 7.267 tỷ đồng năm 2025; lợi nhuận trước thuế 2.669 tỷ đồng đến từ đầu tư. Đây không phải dấu hiệu bất thường: tăng dự phòng nghiệp vụ được tính với một mức lãi suất kỹ thuật, và tiền đầu tư được dùng để đáp ứng mức đó. Khối quyền lợi và dự phòng vì vậy phải đọc cùng khối đầu tư.
3. KHỐI PHÂN PHỐI: KÊNH BÁN QUYẾT ĐỊNH CHI PHÍ
Tính trên phí bảo hiểm gốc, chi phí phân phối dao động từ 10,0% (BVL) đến 33,4% (Chubb). BML, liên doanh bán chủ yếu qua kênh ngân hàng, có tỷ lệ hoa hồng trên phí gốc cao nhất nhóm (12,3%). Hoa hồng năm đầu thường cao hơn nhiều so với năm tái tục, nên doanh nghiệp đang bán mới nhiều (hoặc có quy mô hợp đồng cũ nhỏ) có khối phân phối lớn hơn.
4. KHI HỢP ĐỒNG ĐÁO HẠN HOẶC BỊ HUỶ
Năm 2025, tiền chi trả quyền lợi của PRU chiếm 53,3% nguồn thu (năm 2024: 41,3%), trong khi tăng dự phòng giảm từ 28,0% xuống 14,5%. Khi hợp đồng đáo hạn hoặc bị huỷ, tiền dự phòng đã trích được giải phóng để trả cho khách hàng, nên hai dòng này di chuyển ngược chiều. Đọc riêng dòng chi trả dễ kết luận nhầm là “chi trả tăng vọt”.
5. BẪY KHI ĐỌC
- Doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ dùng BCTC riêng theo mẫu Thông tư 199/2014, không phải mẫu doanh nghiệp thông thường.
- Tổng nguồn thu thuần là chỉ tiêu Athena tính. Kết quả đầu tư lấy theo số thuần (doanh thu tài chính trừ chi phí tài chính).
- Manulife chỉ công bố BCTC riêng tóm tắt, không tách hoa hồng, chi trả, dự phòng; Athena VCA để MAN làm tham chiếu.
- Tỷ lệ chi trả quyền lợi và tỷ lệ hoa hồng trên phí gốc có cùng định nghĩa với Athena FINDB Bài 13.
6. BÀI TẬP
- Trong Athena VCA, chọn ngành Bảo hiểm nhân thọ. Doanh nghiệp nào có kết quả đầu tư chiếm tỷ trọng lớn nhất trong nguồn thu, và lợi nhuận trước thuế của doanh nghiệp đó đứng thứ mấy?
- Tab So sánh 2 công ty, chọn DAI và BML. So chi phí phân phối trên phí gốc và giải thích bằng kênh bán của từng doanh nghiệp.
LƯU Ý
Nguồn: BCTC riêng đã kiểm toán năm 2025 của 7 doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ (cột 2025 và cột so sánh 2024), mẫu B02-DNNT; số lấy từ bảng rút gọn của Athena FINDB. Mô tả kênh bán của BML theo hồ sơ công ty trên Athena FINDB. Tỷ lệ do Athena tính. Bài học phục vụ mục đích học đọc báo cáo tài chính, không phải khuyến nghị đầu tư.